Tüberküloz
Tüberküloz, Mycobacterium tuberculosis’in neden olduğu, damlacık çekirdekleriyle bulaşan kronik granülomatöz bir enfeksiyondur. Basilin hücre duvarındaki mikolik asit aside dirençli boyanmasını sağlar. Akciğer en sık tutulan organdır; tipik yanıt kazeifikasyon nekrozlu granülomdur. Standart tedavi dört ilaçla başlayan en az 6 aylık kombine tedavidir.
- Ders
- İç hastalıkları (Dahiliye)
- Dönem
- Dönem 3, 4, 6
- TUS bölümü
- Klinik Tıp Bilimleri
- İngilizcesi
- Tuberculosis
Primer ve reaktivasyon tüberkülozu
| Özellik | Primer | Reaktivasyon (sekonder) |
|---|---|---|
| Kimde | İlk karşılaşma, çoğunlukla çocuk | Daha önce enfekte erişkin; bağışıklık baskılanması |
| Yerleşim | Alt-orta zon subplevral odak + hiler lenf nodu (Ghon kompleksi) | Üst lob apikal-posterior segmentler (oksijen basıncı yüksek) |
| Görünüm | Çoğu kez belirtisiz, kalsifiye odak kalır | Kavite, fibrozis; öksürük, hemoptizi, gece terlemesi, kilo kaybı |
| Ağır form | Miliyer yayılım, menenjit (özellikle küçük çocuk) | Kavite yoluyla yüksek bulaştırıcılık |
Tanı
- Balgamda aside dirençli boyama (Ziehl-Neelsen); hızlı ama duyarlılığı sınırlı
- Kesin tanı ve ilaç duyarlılığı için kültür (Löwenstein-Jensen katı ya da sıvı besiyeri); altın standarttır ancak haftalar sürer
- Hızlı moleküler testler (nükleik asit amplifikasyonu) hem basili hem rifampisin direncini saatler içinde gösterebilir
- Tüberkülin deri testi ve interferon-gama salınım testleri (IGRA) enfeksiyonu gösterir, aktif hastalığı latent enfeksiyondan ayırmaz
- BCG aşısı tüberkülin testini pozitifleştirebilir; IGRA bu durumdan etkilenmez
- Tüberküloz plörezisinde sıvı eksüdadır, lenfosit hâkimdir ve adenozin deaminaz (ADA) yüksektir
İlaçlar ve yan etkiler
| İlaç | Önemli yan etki |
|---|---|
| İzoniazid (H) | Hepatotoksisite, periferik nöropati (piridoksin ile önlenir), ilaca bağlı lupus |
| Rifampisin (R) | Vücut sıvılarında turuncu renk, güçlü CYP450 indüksiyonu (oral kontraseptif, varfarin etkisini azaltır), hepatotoksisite |
| Pirazinamid (Z) | Hepatotoksisite, hiperürisemi (gut atağı) |
| Etambutol (E) | Optik nörit: görme keskinliğinde azalma, kırmızı-yeşil renk ayrımında bozulma |
| Streptomisin | Ototoksisite ve nefrotoksisite |
İlaca duyarlı akciğer tüberkülozunda standart rejim 2 ay HRZE + 4 ay HR’dir. Rifampisin ve izoniazide birlikte direnç çok ilaca dirençli tüberküloz (ÇİD-TB) olarak adlandırılır.
Akciğer dışı tutulum
- En sık akciğer dışı form tüberküloz lenfadenitidir (boyunda skrofula)
- Omurga tüberkülozu (Pott hastalığı) en sık alt torakal-üst lomber bölgeyi tutar; soğuk apse yapabilir
- Tüberküloz menenjiti kafa tabanını tutar; kraniyal sinir felçleri ve hidrosefali görülür
- Böbrek tüberkülozu steril piyüriye yol açar
- Adrenal tutulum primer adrenal yetmezlik yapabilir
Sınavda nasıl sorulur? TUS tarzı sorular
Komite sınavları ve TUS’ta bu konunun sorulduğu tarzda özgün sorular. Önce cevabı kendin düşün.
İç hastalıkları (Dahiliye): çoktan seçmeli TUS soruları → Deneme sınavı
Klinik bağlantı: ilgili hastalıklar
Hastalık sayfalarının altındaki “Klinik özet” bölümlerinde tanı, ayırıcı tanı ve TUS soruları bulunur.
İlgili konular
Tıp sözlüğünde
Standart tıp ders kitapları ve güncel uluslararası kılavuzlar esas alınarak hazırlanmıştır. Son güncelleme: . Hata bildirmek için: iletişim.
Bu sayfa tıp öğrencileri için eğitim amaçlı bir özettir; ders kitabı ve güncel kılavuzların yerini tutmaz. Hasta için tanı ya da tedavi önerisi değildir.