Tik bozukluğu hangi doktora gidilir? Belirtileri ve nedenleri

Tik bozukluğu için öncelikle şu uzmanlara başvurabilirsiniz: Çocuk Doktoru ya da Nörolog ya da Psikiyatrist ya da Çocuk Psikiyatristi ya da Çocuk Nöroloğu. Büyük hastanelerde Çocuk Nörolojisi ve Çocuk-Ergen Psikiyatrisi bölümü de bu konuya bakar. Emin olamıyorsanız aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapıp sizi doğru branşa yönlendirebilir.

Sık görülen belirtiler: göz kırpma, kaş kaldırma, yüz buruşturma, burun kıvırma; baş sallama, omuz silkme, kol ya da bacak sıçratma; boğaz temizleme, koklama, öksürür gibi ses çıkarma, mırıldanma; tikten önce kaşıntı ya da gerginlik gibi bir dürtü; tik yapınca rahatlama; stres, heyecan ve yorgunlukla artış; bir işe odaklanınca ve uykuda azalma; kısa süre bastırılabilmesi ama sonra artarak geri gelmesi. Belirtiler kişiden kişiye değişir; tanı için hekim muayenesi gerekir.

Çocuğu tik yaptığı için cezalandırmayın ya da utandırmayın; tikler istemsizdir ve baskı onları artırır.

En sık nedenler: beyindeki hareket kontrol devrelerinin gelişimsel farklılığı; genetik yatkınlık (ailede tik ya da Tourette sendromu); stres, heyecan, yorgunluk ve uykusuzluk (tetikleyici); dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu ve obsesif-kompulsif bozuklukla birliktelik; yetişkinde yeni başlayan tiklerde bazı ilaçlar, uyarıcı maddeler ya da nörolojik hastalıklar. Kesin nedeni hekim muayenesi belirler.

Çocukluktaki tiklerin büyük kısmı geçicidir ve aylar içinde azalır; Tourette sendromunda bile tikler çoğunlukla ergenlik sonrasında belirgin hafifler. Tedavi gerektiğinde ilk seçenek davranışsal terapidir (alışkanlığı tersine çevirme eğitimi ve tiklere kapsamlı davranışsal müdahale). Günlük yaşamı belirgin bozan durumlarda hekim ilaç tedavisini değerlendirir; eşlik eden dikkat eksikliği ya da kaygının tedavisi de tikleri olumlu etkiler.

Daha sık görüldüğü durumlar: 5–10 yaş arası çocuklar; erkek çocuklar (kızlara göre birkaç kat daha sık); ailesinde tik ya da Tourette sendromu olanlar; dikkat eksikliği ya da obsesif-kompulsif bozukluğu olan çocuklar.

Tanı ayrıntılı öykü ve muayeneyle konur; tiklerin evde videoya kaydedilmesi hekime yardımcı olur. Çoğu zaman özel bir test gerekmez. Nöbet, başka hareket bozuklukları ya da enfeksiyon sonrası ani başlangıç gibi şüpheli durumlarda EEG, kan testleri ya da beyin görüntülemesi istenebilir.

Tikler önlenemez; ancak düzenli uyku, stresin azaltılması ve tiklere tepki vermeyen sakin bir aile ortamı sıklığını azaltır.

Tikleri çocuğa söylemeyin, durdurmasını istemeyin ve taklit etmeyin; dikkat çekmek tikleri artırır. Düzenli uyku, ekran süresinin sınırlanması ve stresin azaltılması tikleri hafifletir. Tik bozukluğu için Çocuk Doktoru ya da Nörolog ya da Psikiyatrist ya da Çocuk Psikiyatristi ya da Çocuk Nöroloğu bölümüne başvurabilirsiniz. Şu soruya yanıtınız evetse beklemeden 112’yi arayın: “Yeni başlayan istemsiz hareketlerle birlikte ateş, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da ani davranış değişikliği var mı?”

Öncelikle Çocuk Doktoru ya da Nörolog ya da Psikiyatrist ya da Çocuk Psikiyatristi ya da Çocuk Nöroloğu bölümüne başvurabilirsiniz. Ne kadar acil olduğunu öğrenmek için Neyim var? testini kullanabilirsiniz.

Çoğu çocukta tikler geçicidir ve birkaç ay içinde azalır ya da kaybolur. Bir yıldan uzun sürenlerde bile ergenlik sonrasında belirgin hafifleme sık görülür.

Tourette sendromunda hem birden fazla hareket tiki hem de en az bir ses tiki bulunur ve tikler bir yıldan uzun sürer. Yalnızca hareket ya da yalnızca ses tiki olan durumlar farklı tik bozukluğu türleridir.

Göz kırpma en sık görülen tiktir ve çoğunlukla geçicidir. Ancak göz kuruluğu, alerji ya da görme kusuru da sık göz kırpmaya yol açabileceğinden göz muayenesi de yapılmalıdır.

Yetişkinlerdeki tiklerin çoğu çocuklukta başlayıp süren tiklerdir. Yetişkin yaşta ilk kez başlayan tiklerde ilaçlar, uyarıcı maddeler ve nörolojik hastalıklar açısından Nöroloji değerlendirmesi gerekir.

Şu sorulardan birine yanıtınız evetse vakit kaybetmeden 112’yi arayın: “Yeni başlayan istemsiz hareketlerle birlikte ateş, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da ani davranış değişikliği var mı?” “Hareketler bilinç kaybı, morarma ya da dil ısırmayla birlikte nöbet şeklinde mi oluyor?” “Tikler ya da kontrol edilemeyen hareketler kişiye zarar veriyor mu veya kendine zarar verme düşünceleri var mı?” “Bilinç bulanıklığı, bayılma ya da uyandırmakta zorlanma var mı?” “Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kol/bacakta ani güçsüzlük var mı?” “Dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyor musunuz?”

Tikler bir yıldan uzun sürüyorsa ya da hem hareket hem ses tikleri varsa; Tikler ağrıya, okul başarısında düşüşe ya da sosyal sorunlara yol açıyorsa; Dikkat eksikliği, takıntılı düşünce-davranışlar ya da yoğun kaygı eşlik ediyorsa; Tikler yetişkin yaşta ilk kez başladıysa doktora görünün.