Soba ve şofben zehirlenmesi: belirtileri ve ilk yardım
Karbonmonoksit; soba, şofben, kombi, mangal ve jeneratörlerden çıkan kokusuz, renksiz ve zehirli bir gazdır. Aynı ortamdaki birkaç kişide birden baş ağrısı, bulantı ve sersemlik olması en önemli ipucudur. Kışın Türkiye’de sık görülür ve ölümcül olabilir.
Soba ve şofben zehirlenmesi için hangi bölüme (doktora) gidilir?
Önce 112’yi arayın. Sonraki takip için: Dahiliye Doktoru.
Soba ve şofben zehirlenmesi belirtileri nelerdir?
- Baş ağrısı
- Bulantı, kusma
- Baş dönmesi, sersemlik, halsizlik
- Bilinç bulanıklığı, uyku hali
- Aynı evdeki birden fazla kişide ya da evcil hayvanlarda benzer şikâyetler
- Evden çıkınca hafifleyen şikâyetler
Soba ve şofben zehirlenmesi neden olur?
Soba ve şofben zehirlenmesi şikâyetinin en sık nedenleri aşağıdadır. Kesin nedeni ancak hekim muayenesi belirler.
- 1Bakımsız ya da bacası tıkalı sobalar
- 2Havalandırmasız banyolarda şofben
- 3Arızalı kombi
- 4Kapalı alanda mangal, ızgara ya da jeneratör kullanımı
Ne zaman acil? Hemen 112’yi arayın
- Aynı ortamdaki başkalarında da baş ağrısı ya da bulantı var mı
- Soba, şofben, kombi ya da mangal yanıyor mu
- Bilinç bulanıklığı ya da uyandırmakta zorlanma var mı
- Bilinç bulanıklığı, bayılma ya da uyandırmakta zorlanma var mı
- Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kol/bacakta ani güçsüzlük var mı
- Dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyor musunuz
İlk yardım: ne yapmalı?
- Hemen kapı ve pencereleri açın, herkesi dışarıya, temiz havaya çıkarın.
- 112’yi arayın.
- Mümkünse sobayı, şofbeni ya da kombiyi kapatın; ancak kendinizi tehlikeye atmayın.
- Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa yan yatırın.
Yapılmaması gerekenler
- Kapalı ortamda mangal ya da ızgara yakmayın.
- Sobanın kapağını ve küllüğünü gece açık bırakmayın; yatmadan önce yanan sobaya kömür atmayın.
- Kapısı kapalı, havalandırmasız banyoda şofbenle duş almayın.
Şu durumlarda doktora görünün
- Şikâyetleri düzelse bile karbonmonoksite maruz kalan herkes, özellikle gebeler ve çocuklar, sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir
Soba ve şofben zehirlenmesi: klinik özet
- Tanım
- Karbonmonoksit zehirlenmesi, renksiz ve kokusuz gazın solunmasıyla hemoglobine bağlanıp doku hipoksisine yol açmasıdır.
- Patofizyoloji
- CO’nun hemoglobine afinitesi oksijenden yaklaşık 200–250 kat fazladır; oksijen-hemoglobin disosiyasyon eğrisi sola kayar, mitokondriyal solunum da bozulur.
- Tanı
- Kan gazında CO-oksimetri ile karboksihemoglobin (COHb) ölçümü; standart pulse oksimetre yanıltıcı biçimde normal görünebilir.
- Ayırıcı tanı
- Viral enfeksiyon/grip (kış aylarında aile bireylerinde benzer baş ağrısı)
- Migren
- Gıda zehirlenmesi
- Siyanür zehirlenmesi (yangın ortamı)
- Tedavi ilkeleri
- Ortamdan uzaklaştırma, %100 normobarik oksijen; ağır olgularda (bilinç kaybı, nörolojik bulgu, gebelik, belirgin COHb yüksekliği) hiperbarik oksijen değerlendirilir.
- Komplikasyonlar
- Gecikmiş nöropsikiyatrik sekel
- Miyokart hasarı
- Fetal hipoksi
Akılda tutulacaklar
- Pulse oksimetre COHb’yi oksihemoglobin gibi okur; satürasyon normal görünebilir.
- Aynı evdeki birden fazla kişide baş ağrısı, bulantı ve sersemlik CO zehirlenmesini düşündürmelidir.
Sınavda nasıl sorulur?
Cevap: Karboksihemoglobini oksihemoglobinden ayıramaz; satürasyonu normal gösterebilir.
Cevap: %100 oksijen; seçilmiş ağır olgularda hiperbarik oksijen.
Bu bölüm hekimler ve tıp öğrencileri için eğitim amaçlı bir özettir; hasta için tanı ya da tedavi önerisi değildir. Güncel ders kitapları ve uluslararası kılavuzlar esas alınmıştır; klinik kararlar için güncel kılavuzlara başvurun.
Tıp öğrencileri için ilgili ders notları: Oksijen-hemoglobin disosiyasyon eğrisi · Zehirlenmelerde antidotlar · Zehirlenmelere genel yaklaşım ve toksidromlar
Şehrinizde dahiliye doktoru bulun
Soba ve şofben zehirlenmesi (karbonmonoksit) şikâyetiniz için şehrinizdeki dahiliye uzmanları.
Şöyle de soruluyor
Bu sayfa şu şikâyetlere de yanıt verir:
Sıkça sorulan sorular
Soba ve şofben zehirlenmesi hangi doktora gidilir?
Önce 112’yi arayın; acil servis ilk müdahaleyi yapar. Sonrasındaki takip için Dahiliye Doktoru.
Soba ve şofben zehirlenmesi belirtileri nelerdir?
Sık görülen belirtiler: baş ağrısı; bulantı, kusma; baş dönmesi, sersemlik, halsizlik; bilinç bulanıklığı, uyku hali; aynı evdeki birden fazla kişide ya da evcil hayvanlarda benzer şikâyetler; evden çıkınca hafifleyen şikâyetler. Belirtiler kişiden kişiye değişir; tanı için hekim muayenesi gerekir.
Soba ve şofben zehirlenmesi durumunda neler yapılmamalı?
Kapalı ortamda mangal ya da ızgara yakmayın. Sobanın kapağını ve küllüğünü gece açık bırakmayın; yatmadan önce yanan sobaya kömür atmayın. Kapısı kapalı, havalandırmasız banyoda şofbenle duş almayın.
Soba ve şofben zehirlenmesi neden olur?
En sık nedenler: bakımsız ya da bacası tıkalı sobalar; havalandırmasız banyolarda şofben; arızalı kombi; kapalı alanda mangal, ızgara ya da jeneratör kullanımı. Kesin nedeni hekim muayenesi belirler.
Soba ve şofben zehirlenmesi durumunda ne yapmalı?
Hemen kapı ve pencereleri açın, herkesi dışarıya, temiz havaya çıkarın. 112’yi arayın. Mümkünse sobayı, şofbeni ya da kombiyi kapatın; ancak kendinizi tehlikeye atmayın. Bilinci kapalı ama nefes alıyorsa yan yatırın.
Sobadan zehirlendik, ne yapmalıyım?
Hemen kapı ve pencereleri açın, herkesi dışarıya, temiz havaya çıkarın. 112’yi arayın. Soba ve şofben zehirlenmesi için Dahiliye Doktoru bölümüne başvurabilirsiniz. Şu soruya yanıtınız evetse beklemeden 112’yi arayın: “Aynı ortamdaki başkalarında da baş ağrısı ya da bulantı var mı?”
Evde herkesin başı ağrıyor, hangi doktora gitmeliyim?
Öncelikle Dahiliye Doktoru bölümüne başvurabilirsiniz. Ne kadar acil olduğunu öğrenmek için Neyim var? testini kullanabilirsiniz.
Soba zehirlenmesi belirtileri nelerdir?
Baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, halsizlik ve uyku hali; aynı evde birden fazla kişide görülmesi tipiktir. Hemen pencereleri açıp dışarı çıkın ve 112’yi arayın.
Karbonmonoksit dedektörü gerekli mi?
Evet. Soba, şofben ya da kombi kullanılan evlerde karbonmonoksit dedektörü hayat kurtarır.
Soba ve şofben zehirlenmesi ne zaman acildir?
Şu sorulardan birine yanıtınız evetse vakit kaybetmeden 112’yi arayın: “Aynı ortamdaki başkalarında da baş ağrısı ya da bulantı var mı?” “Soba, şofben, kombi ya da mangal yanıyor mu?” “Bilinç bulanıklığı ya da uyandırmakta zorlanma var mı?” “Bilinç bulanıklığı, bayılma ya da uyandırmakta zorlanma var mı?” “Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kol/bacakta ani güçsüzlük var mı?” “Dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyor musunuz?”
Soba ve şofben zehirlenmesi için ne zaman doktora görünmeliyim?
Şikâyetleri düzelse bile karbonmonoksite maruz kalan herkes, özellikle gebeler ve çocuklar, sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir doktora görünün.
Soba ve şofben zehirlenmesi ile ilgili tahlil, tetkik ve terimler
Doktorunuzun isteyebileceği tahliller ve tetkikler ne anlama gelir? Tıp sözlüğünde sade Türkçe açıklamalar:
Benzer şikâyetler ve hangi doktora gidileceği
Kaynaklar
Bu sayfa, aşağıdaki resmî ve tarafsız kurumların yayımladığı güncel bilgiler ve yayın ilkelerimiz esas alınarak hazırlanmıştır. Son güncelleme: . Hata bildirmek için: iletişim.
Bu araç tıbbi tanı koymaz ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Acil bir durum olduğunu düşünüyorsanız 112’yi arayın. Zehirlenmelerde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayabilirsiniz.